محمد على مجاهدى

237

كاروان شعر عاشورايى ( فارسي )

به نام فتحعلى شاه قاجار ، مثنوى معروف خداوندنامه در ستايش رسول اكرم و جانبازيها و دليريهاى امير مؤمنان على در سى هزار بيت ، و مثنوى عبرت‌نامه و گلشن صبا از ديگر آثار اوست . نياكان وى از اهالى آذربايجان و خاندان دنبلى بوده‌اند ، ولى چون زادگاه او كاشان است تذكره‌نويسان كاشانىاش معرفى كرده‌اند . وى مدتى عهده‌دار حكومت كاشان و قم بوده ولى بعدها از اين سمت استعفا مىدهد و ملازمت خاقان قاجار را بر حكومت آن دو ايالت برمىگزيند . شرح احوال و آثار او را مىتوان در نگارستان دارا ، سفينة المحمود ، ج 1 ، تذكرهء اختر ، ج 1 ، مجمع الفصحاء ج 5 ، قاموس الاعلام ، ج 4 ، رياض العارفين ، صبح گلشن ، ريحانة الادب ج 2 ، تاريخ ادبيات ادوارد براون ج 4 ، تاريخ ادبيات رضازاده شفق و چهل مقاله يافت . سبك شعرى فتحعلى خان صبا از طرفداران جدى نهضت بازگشت ادبى بوده اگرچه در سبك خراسانى به شيوه متقدمين خصوصا انورى ابيوردى ( متوفاى 585 ه . ق ) طبع‌آزمايى مىكرده ، ولى در قصيده‌سرايى سبك ويژه‌اى داشته كه بعدها مورد تقليد قاآنى شيرازى ، اديب الممالك فراهانى و ديگران قرار مىگيرد . او در منظومهء شاهنشاه‌نامهء خود از سبك حكيم ابو القاسم فردوسى در شاهنامه پيروى كرده و بحر تقارب را همانند حكيم طوس براى به تصوير كشيدن صحنه‌هاى داستانى و بيان حماسى برگزيده است و به خاطر آن‌كه سه سال براى انجام آن صرف وقت كرد از خاقان قاجار چهل هزار مثقال طلا صله دريافت داشت ، چرا كه بيانگر وقايع زمانهء ممدوح خود و جنگها و فتوحات عباس ميرزا و مفاخر آقا محمد خان قاجار و پدران اوست ! « 1 » ولى فراموش مىكند كه عهدنامه‌هاى ننگين گلستان و تركمان‌چاى در زمان همين سلطان قاجار چه بخش عظيمى از خاك حاصلخيز شمال ايران را به دولت تزارى روس واگذار كرد و از نظر سياسى و تجارى كشور ايران را با چه دشوارىهايى مواجه ساخت !

--> ( 1 ) . زندگينامهء شاعران ايرانى از رودكى تا امروز ، پروين شكيبا ، تهران ، انتشارات هنرمند ، چاپ اول ، سال 1379 ، ص 200 و 201 .